Czy pestki winogron są zdrowe?

Jesz winogrona i zastanawiasz się, czy pestki winogron są zdrowe? Z tego artykułu dowiesz się, co dokładnie w nich siedzi, jak działają na organizm i kiedy lepiej z nich zrezygnować. Poznasz też różnice między jedzeniem pestek w owocu a suplementami i olejem z pestek winogron.

Co zawierają pestki winogron?

Winorośl właściwa, czyli Vitis vinifera, to roślina uprawiana od tysięcy lat. Zwykle myślisz o słodkich jagodach, ale to właśnie małe, twarde pestki skrywają wyjątkowo gęstą porcję składników. W jednej pestce znajduje się cały pakiet związków bioaktywnych, które roślina gromadzi, by chronić nasiono przed uszkodzeniami.

Najważniejszą grupą są polifenole o silnym działaniu antyoksydacyjnym. W pestkach wykryto m.in. katechiny, kwasy fenolowe, proantocyjanidyny (nazywane też oligomerycznymi procyjanidynami) i resweratrol. Do tego dochodzą nienasycone kwasy tłuszczowe, białko, węglowodany oraz witaminy, w tym witamina E, A, C i część witamin z grupy B.

Pestki winogron to jedno z najbogatszych roślinnych źródeł proantocyjanidyn, czyli związków określanych jako „superprzeciwutleniacze”.

W składzie pestek szczególnie wyróżniają się:

• nienasycone kwasy tłuszczowe, zwłaszcza kwas linolowy, linolenowy i oleinowy,
• antocyjany, które nadają winogronom kolor i wspierają naczynia krwionośne,
• flawonoidy takie jak kwas galusowy, katechina, epikatechina,
• resweratrol, znany z ochronnego wpływu na układ sercowo-naczyniowy.

Ta kombinacja sprawiła, że pestki winogron trafiły do laboratoriów firm farmaceutycznych i kosmetycznych. Wykorzystuje się je w suplementach diety, wyrobach medycznych, olejach spożywczych i kosmetykach do pielęgnacji skóry oraz włosów.

Jak pestki winogron wpływają na zdrowie?

Na to pytanie od lat szukają odpowiedzi naukowcy z ośrodków takich jak Uniwersytet Medyczny w Łodzi czy zespoły badawcze cytowane w „Journal of Food Science and Technology”. Coraz więcej danych potwierdza, że pestki winogron mogą wspierać wiele układów w organizmie, szczególnie naczynia krwionośne, serce, mózg i skórę.

Polifenole z pestek działają jak „tarcza” przeciwko wolnym rodnikom. Nadmiar wolnych rodników przyspiesza starzenie komórek, sprzyja rozwojowi miażdżycy, nadciśnienia, cukrzycy czy chorób nowotworowych. Ekstrakt z pestek winogron pomaga ten proces hamować, ograniczając stres oksydacyjny i stan zapalny.

Układ krążenia

Dla wielu osób najważniejsza jest informacja, że pestki winogron wspierają serce i naczynia. Związki takie jak katechiny i proantocyjanidyny działają przeciwmiażdżycowo i przeciwzakrzepowo. Zmniejszają utlenianie cholesterolu LDL, co ogranicza ryzyko odkładania się blaszki miażdżycowej na ścianach naczyń.

Badania opisane m.in. przez Joannę Kołodziejczyk i Beatę Olas pokazują, że ekstrakty z pestek wzmacniają i uszczelniają drobne naczynia. Z tego powodu stosuje się je jako wsparcie przy żylakach kończyn dolnych, obrzękach, przewlekłej niewydolności żylnej, hemoroidach czy retinopatiach cukrzycowych.

Mózg i układ nerwowy

Flawonoidy obecne w pestkach wpływają także na funkcjonowanie mózgu. Kwas galusowy, katechina i epikatechina działają przeciwzapalnie w tkance nerwowej, neutralizują wolne rodniki i poprawiają mikrokrążenie mózgowe. Część badań na modelach zwierzęcych sugeruje, że mogą one opóźniać pojawienie się chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera.

Do tego dochodzi melatonina, której najwyższe stężenie w winogronach znajduje się właśnie w pestkach dojrzałych owoców. Melatonina pomaga regulować rytm dobowy, ułatwia zasypianie, poprawia jakość snu i równocześnie działa jak przeciwutleniacz, wspierając ochronę neuronów.

Skóra, włosy i procesy starzenia

Nie bez powodu ekstrakty z pestek winogron trafiają do kremów przeciwzmarszczkowych. Polifenole wspierają kolagen, stabilizują tkankę łączną i zmniejszają mikrouszkodzenia skóry powstające pod wpływem promieni UV. To przekłada się na wolniejsze starzenie skóry, lepszą jej jędrność i koloryt.

Olej z pestek winogron, bogaty w kwas linolowy i witaminę E, działa natłuszczająco i odżywczo. Nadaje się do pielęgnacji skóry suchej, wrażliwej i naczynkowej, a także włosów – wygładza, zmniejsza puszenie i poprawia połysk. Proantocyjanidyny wspierają proces gojenia ran, dlatego w kosmetykach często łączy się je z innymi składnikami regenerującymi.

Czy można bezpiecznie jeść pestki winogron?

Większość osób zjada winogrona bez większego zastanowienia, wypluwając pestki lub połykając je w całości. Dla zdrowego dorosłego pestki winogron nie są trujące i ich połknięcie nie stanowi zagrożenia. Jeśli nie przegryziesz pestki, przejdzie ona przez przewód pokarmowy praktycznie nienaruszona i zostanie wydalona.

Inna sytuacja zaczyna się, gdy pestki rozgryzasz albo sięgasz po skoncentrowany ekstrakt z pestek winogron (GSE). Wtedy do krwiobiegu trafia duża ilość polifenoli, witaminy E i nienasyconych kwasów tłuszczowych, co ma realny wpływ na organizm.

Kto może jeść pestki bez obaw?

Jeśli jesteś zdrową osobą dorosłą i lubisz winogrona, możesz je jeść razem z pestkami. Gorycz pestek częściowo maskuje słodycz miąższu, więc smak bywa lepiej akceptowany, gdy pestki jesz razem z owocem, a nie osobno. W umiarkowanej ilości całe winogrona z pestkami są uznawane za bezpieczny element diety.

Dzieci, które dobrze gryzą i radzą sobie z twardymi kawałkami, także mogą zjadać pestki, o ile nie mają stwierdzonych chorób jelit. U osób starszych częściej pojawia się problem z gryzieniem, dlatego wygodniej podać im winogrona bezpestkowe albo usunąć pestki przed podaniem.

Kto powinien uważać na pestki winogron?

Istnieje kilka grup, u których jedzenie pestek może być ryzykowne, szczególnie w większych ilościach. W części przypadków chodzi o samą obecność twardych pestek w jelicie, w innych o działanie polifenoli na krzepliwość krwi czy gospodarkę węglowodanową.

Do osób, które powinny ograniczyć lub wykluczyć pestki winogron, zalicza się:

• chorych z uchyłkowatością jelita grubego – małe pestki mogą utknąć w uchyłkach i wywołać stan zapalny,
• osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub z zaburzeniami krzepnięcia,
• pacjentów ze skazą krwotoczną,
• osoby z cukrzycą i ciężką insulinoopornością – ze względu na wysoki poziom cukru w samych winogronach,
• kobiety w ciąży i karmiące piersią, jeśli rozważają suplementy z pestek winogron.

Badania opisujące przyjmowanie do 2500 mg GSE przez 4 tygodnie wskazują, że suplement był dobrze tolerowany, ale dotyczy to zdrowych dorosłych. W ciąży na modelu szczurzym wykazano już negatywny wpływ ekstraktu procyjanidynowego na potomstwo, w tym rozwój insulinooporności, dlatego ginekologom łatwiej doradzić całkowite unikanie takiego preparatu.

Jak korzystać z pestek winogron w diecie?

Najprostszą metodą jest po prostu zjadanie winogron razem z pestkami. To rozwiązanie naturalne i dla większości osób bezpieczne, pod warunkiem że porcja owoców nie jest zbyt duża. Winogrona mają sporo cukrów prostych, więc dietetycy często zalecają porcję wielkości zaciśniętej dłoni w ciągu dnia.

Jeśli chcesz dotrzeć do pełni wartości odżywczych, pestki warto przegryźć. Rozgryzienie uwalnia nienasycone kwasy tłuszczowe, witaminę E i polifenole. Gorycz może zniechęcać, ale po połączeniu z miąższem owocu staje się mniej wyczuwalna.

Olej z pestek winogron

W kuchni najczęściej sięga się po olej z pestek winogron. Powstaje on z wytłaczania rozdrobnionych nasion i jest ceniony za wysoki udział kwasu linolowego i obecność witaminy E. To dobry dodatek do sałatek, marynat czy gotowych dań, szczególnie jeśli zależy ci na uzupełnieniu diety w nienasycone kwasy tłuszczowe.

Olej ten sprawdza się także w kosmetyce. Możesz dodawać kilka kropel do kremu, balsamu lub maski do włosów. Działa natłuszczająco, ale jednocześnie jest stosunkowo lekki i łatwo się wchłania, co doceniają osoby z cerą mieszaną i naczynkową.

Ekstrakt i sproszkowane pestki

Na rynku znajdziesz też kapsułki z ekstraktem z pestek winogron oraz sproszkowane pestki do dodawania do wody czy soku. W suplementach dawki zwykle mieszczą się w przedziale 50–100 mg ekstraktu na dobę, a przy zakupie warto zwrócić uwagę na standaryzację na zawartość polifenoli, najlepiej na poziomie co najmniej 90 procent.

Sproszkowane pestki stosuje się najczęściej w ilości około 1 łyżeczki dziennie. Można dosypać je do koktajlu, jogurtu czy owsianki. Ich smak jest gorzki, więc lepiej łączyć je z wyraźnie słodkimi lub wytrawnymi dodatkami, a nie z delikatnymi deserami.

Czy pestki winogron mają skutki uboczne?

Choć pestki winogron są uznawane za surowiec bezpieczny, przy niewłaściwym stosowaniu mogą pojawić się działania niepożądane. Zwykle pojawiają się one dopiero przy większych dawkach ekstraktu lub u osób z chorobami współistniejącymi, które jednocześnie przyjmują leki.

Najczęściej opisywane skutki uboczne suplementów z pestek winogron to nudności, lekki ból brzucha lub niestrawność. Zdarzają się również reakcje alergiczne, takie jak pokrzywka, świąd czy problemy z oddychaniem. W takiej sytuacji suplement trzeba natychmiast odstawić i skontaktować się z lekarzem.

U osób na lekach rozrzedzających krew ekstrakt z pestek winogron może nasilać działanie preparatów przeciwzakrzepowych i zwiększać ryzyko krwawień.

Przeciwwskazania do stosowania pestek winogron w formie suplementu obejmują:

1. przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych,
2. skazę krwotoczną i inne zaburzenia krzepnięcia,
3. ciążę i okres karmienia piersią,
4. ciężką insulinooporność i niewyrównaną cukrzycę (ze względu na sam owoc),
5. uchyłkowatość jelita grubego w przypadku jedzenia całych pestek.

Warto dodać, że w przeciwieństwie do pestek moreli czy wiśni, pestki winogron nie zawierają amigdaliny w ilościach groźnych dla człowieka. Nie wydzielają więc cyjanku, który odpowiada za toksyczność części innych pestek. Z punktu widzenia toksykologii pestki winogron są więc znacznie bezpieczniejsze niż np. pestki moreli gorzkiej.

Jak wybrać i kupić produkty z pestek winogron?

Pestki winogron możesz pozyskać samodzielnie z owoców albo kupić gotowy produkt w sklepie ze zdrową żywnością. W formie suchej nadają się do przygotowywania nalewek, naparów, a po rozdrobnieniu także do deserów czy mieszanek ziołowych. Wybór między całym surowcem, olejem a suplementem zależy od tego, jak bardzo chcesz skoncentrowanego działania.

Przy zakupie warto zwrócić uwagę na kilka elementów, bo od nich zależy jakość i rzeczywista zawartość polifenoli:

W przypadku oleju i sproszkowanych pestek warto przechowywać je z dala od światła i wysokiej temperatury. Nienasycone kwasy tłuszczowe są wrażliwe na utlenianie, a wysoka temperatura i tlen przyspieszają ich psucie. Dobre przechowywanie to dłuższa trwałość i lepszy wpływ na organizm.