Korzeń łopianu przygotowuje się zależnie od przeznaczenia: z suszu można zrobić odwar do picia lub płukania, ze świeżego korzenia sok, a po zalaniu olejem – macerat do pielęgnacji włosów i skóry. Najlepszy surowiec pochodzi z roślin jednorocznych zebranych wczesną wiosną albo późną jesienią. Po zbiorze trzeba go dokładnie oczyścić, rozdrobnić i wysuszyć w temperaturze nieprzekraczającej 50°C.
Zbiór i wstępna obróbka korzenia łopianu
W zielarstwie wykorzystuje się przede wszystkim korzeń łopianu większego (Arctium lappa). Jest palowy, gruby i rozgałęziony, a po przekrojeniu ma biały lub szarawy miąższ. Najlepiej wykopywać korzenie roślin jednorocznych, zanim pojawi się pęd kwiatowy. Korzenie roślin dwuletnich są zwykle bardziej włókniste i zdrewniałe.
Surowiec zbiera się wczesną wiosną lub późną jesienią. Wiosną należy zdążyć przed rozpoczęciem intensywnego wzrostu, a jesienią po zakończeniu wegetacji, gdy liście zaczynają więdnąć. Nie wykopuj roślin rosnących przy ruchliwych drogach, na opryskiwanych polach ani w miejscach zanieczyszczonych.
Przed wyjściem na zbiór przygotuj narzędzia potrzebne do bezpiecznego wydobycia i oczyszczenia surowca:
- łopatę lub widły ogrodowe do rozluźnienia ziemi wokół korzenia
- ostry nóż albo sekator do usunięcia części nadziemnych
- szczotkę do oczyszczenia korzenia z ziemi
- czystą torbę lub kosz, który zapewni przewiew podczas transportu
Po wykopaniu odetnij liście i łodygę, a korzeń otrząśnij z ziemi. Następnie wyszczotkuj go pod bieżącą wodą. Nie zostawiaj na nim resztek gleby, ale też nie mocz go dłużej, niż jest to konieczne. Świeży korzeń możesz przeznaczyć na sok lub macerat, natomiast do dłuższego przechowywania trzeba go wysuszyć.
Jak ususzyć i przechowywać korzeń?
Suszenie ogranicza rozwój pleśni i pozwala zachować surowiec na później. Zbyt wysoka temperatura może pogorszyć jakość korzenia, dlatego nie należy przekraczać 50°C.
- Umyty korzeń osusz czystą ściereczką i pokrój w cienkie plastry albo krótkie kawałki.
- Rozłóż fragmenty pojedynczą warstwą na papierze lub naturalnej tkaninie.
- Susz w przewiewnym, zacienionym miejscu albo w suszarce ustawionej maksymalnie na 50°C.
- Co jakiś czas odwracaj kawałki, aby wilgoć odparowywała równomiernie.
- Zakończ suszenie, gdy korzeń jest twardy i łatwo się łamie, zamiast uginać.
Wysuszony surowiec przełóż do szczelnego, najlepiej szklanego pojemnika. Przechowuj go w suchym, ciemnym miejscu, z dala od pary i źródeł ciepła. Jeśli zauważysz zapach stęchlizny, zawilgocenie lub nalot, nie używaj takiego materiału.
Napar, sok czy olej – którą formę wybrać?
Forma przygotowania zależy od tego, czy korzeń ma być stosowany wewnętrznie, czy zewnętrznie. Poniższe zestawienie ułatwia wybór:
| Metoda | Zastosowanie | Czas przygotowania |
|---|---|---|
| Odwar z suszonego korzenia | Napój, płukanka do włosów, przemywanie skóry | około 20 minut |
| Sok ze świeżego korzenia | Forma świeżego surowca do zastosowania wewnętrznego | około 10 minut |
| Macerat olejowy | Pielęgnacja włosów i skóry | 4–6 tygodni |
Odwar z korzenia łopianu
W przypadku korzenia właściwszy jest odwar niż zwykłe zalanie wrzątkiem, ponieważ rozdrobniony surowiec trzeba krótko podgrzać. Do garnka wsyp 2–3 łyżki suszonego korzenia i zalej je dwiema szklankami ciepłej wody.
- Doprowadź całość do wrzenia.
- Zmniejsz ogień i gotuj pod przykryciem przez około 3 minuty.
- Zdejmij garnek z kuchenki i odstaw na 15 minut.
- Przecedź płyn przez sitko i wykorzystaj od razu albo przechowuj krótko w lodówce.
Źródła zielarskie podają stosowanie pół szklanki odwaru 2–3 razy dziennie po posiłku, jednak przy przyjmowaniu leków lub chorobach przewlekłych dawkowanie trzeba skonsultować z lekarzem albo farmaceutą. Po ostudzeniu odwar może służyć także jako płukanka do włosów, składnik okładu lub płyn do przemywania skóry.
Sok ze świeżego korzenia
Świeży korzeń umyj, obierz z uszkodzonych fragmentów i zetrzyj na drobnych oczkach tarki. Uzyskaną masę przełóż na czystą gazę lub płótno i dokładnie wyciśnij. Sok najlepiej przygotowywać w małej ilości, bezpośrednio przed użyciem, ponieważ świeży produkt szybko traci trwałość. Nie stosuj go doustnie bez konsultacji, szczególnie gdy przyjmujesz leki wpływające na poziom glukozy lub wydalanie moczu.
Macerat olejowy do włosów i skóry
Do przygotowania oleju potrzebujesz suchego lub bardzo dobrze osuszonego i drobno pokrojonego korzenia. Mokry surowiec zwiększa ryzyko zepsucia maceratu.
- Włóż rozdrobniony korzeń do wyparzonego i całkowicie suchego słoika.
- Zalej go olejem roślinnym, na przykład słonecznikowym lub oliwą, tak aby surowiec był całkowicie przykryty.
- Zakęć słoik i odstaw na 4–6 tygodni w ciepłe, ciemne miejsce.
- Co kilka dni delikatnie wstrząśnij zawartością.
- Przecedź gotowy macerat i przelej go do ciemnej butelki.
- Przechowuj olej w lodówce i przed pierwszym użyciem wykonaj próbę na małym fragmencie skóry.
Niewielką ilość oleju można wmasować w skórę głowy i pozostawić na około 30 minut przed myciem. U części osób preparat może przyciemniać włosy, dlatego warto najpierw sprawdzić go na niewielkim pasemku.
Kiedy lepiej nie stosować łopianu?
Łopian nie jest obojętny dla każdego. Przed użyciem doustnym skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:
- masz alergię na łopian albo inne rośliny z rodziny astrowatych
- jesteś w ciąży lub karmisz piersią
- przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe lub masz zaburzenia krzepnięcia
- stosujesz leki przeciwcukrzycowe albo masz trudności z kontrolowaniem poziomu glukozy
- chcesz podać preparat dziecku lub osobie poniżej 18. roku życia
Przy pierwszym zastosowaniu zewnętrznym nałóż odrobinę odwaru lub oleju na mały obszar skóry. Zaczerwienienie, pieczenie, obrzęk albo nasilony świąd są wskazaniem do natychmiastowego zmycia preparatu i przerwania stosowania. Silna reakcja wymaga kontaktu z lekarzem.
Przed rozpoczęciem pracy sprawdź trzy rzeczy: termin zbioru, jednoroczny wiek rośliny i czystość surowca. Tak przygotowany korzeń można wykorzystać świeży albo wysuszyć, a dalszą metodę dobrać do celu – odwar do płukania lub ostrożnego zastosowania wewnętrznego, sok ze świeżego korzenia i macerat olejowy do pielęgnacji.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed zastosowaniem korzenia łopianu wewnętrznie, zwłaszcza podczas ciąży, karmienia piersią, chorób przewlekłych lub przyjmowania leków, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
